Türkiye Cumhuriyeti Tarihi: Musul Sorunu



Türkiye Cumhuriyeti kurulduğunda sınırların belirlenmesi hususunda 28 Ocak 1920 tarihinde gerçekleşen Son Osmanlı Mebusan Meclisi toplantısında alınan Misak-ı Milli (Milli Yemin) kararları ile belirlenen sınırlar esas alındı. Misak-ı Milli'de ise 30 Ekim 1918 tarihinde işgale uğramamış Osmanlı toprakları sınır kabul edilmişti. Musul da bu topraklar içinde yer almakta idi.

Yüzyıllar boyunca Türk egemenliğinde kalmasına rağmen İngiltere, Musul'da hak iddia etmekteydi. Bu konuda Musul'un petrol yatakları ve doğu ticaret yolunun kritik bir noktasında yer alması oldukça etkilidir.

Lozan Antlaşması'nın 3 maddesi 2. fıkrasına göre bu konu Türkiye ile İngiltere arasında 9 ay içerisinde çözümlenecekti. Konu çözülemeyince Milletler Cemiyeti'ne taşındı. 5 Ekim 1923 tarihinde konu görüşülmeye başlandı. 19 Mayıs 1924 tarihinde İstanbul'da Haliç Konferansı düzenlendi.

Milletler Cemiyeti nezdinde çalışmalara başlayan komisyon bir rapor hazırladı. Hazırlanan rapor İngiliz etkisinde kalınarak düzenlenmiştir. Raporda Musul'un 25 yıl İngiliz mandaterliğinde kalması gerekliliği ifade edilmekteydi. Milletler Cemiyeti kararlarının bağlayıcı nitelikte olmasından ötürü Türkiye, bu konudaki tutumunu yumuşattı.

Askeri faaliyet ile Musul'un tekrar alınması gündeme geldi, tam hazırlıklar yapılırken 1925 yılında patlak veren Şeyh Sait İsyanı sonrası hazırlıklardan geri dönüldü ve isyan bastırıldı.

5 Haziran 1926 tarihinde Ankara'da İngiltere ile Sınır ve İyi Komşuluk Anlaşması imzalandı. Bu anlaşmaya göre Musul, İngilizler'de kalacaktı, Irak hükumeti 25 yıllık petrol gelirlerinin % 10 hissesini Türkiye'ye verecekti. Eğer Türk hükumeti bu hissesini sermayeye çevirmek isterse bunu Irak hükumetine önceden bildirerek talep edebilecekti.

1929 Ekonomik Buhranı ile sıkıntıya giren Türkiye, Musul petrollerindeki hissesini nakit paraya dönüştürmüştür.

Bu tarihten sonra İngiliz-Türk ilişkileri bir müddet soğukluğunu korudu. 1930'lu yıllardan sonra diplomatik ilişkiler düzelmeye başladı.




Paylaş:  

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Sosyete Sözler sayfamızı sizler için hazırladık.
Güzel Sözler, Anlamlı Sözler, Aşk Sözleri, Dini Sözler, Özlü Sözler ve Ünlü Sözleri şeklinde derlenmiştir.
Bazı sözler de hatalarımız var ise affola ve sizlerde bu hataları görürseniz lütfen bilgi vermekten çekinmeyiniz.

Güzel Sözler Mesajlar

Makaleler

En Güzel Mesajlar

Aşk Sözleri